کیست تخمدان یکی از شایع ترین مشکلات زنان بوده و به صورت کیسه های پر از مایع درون یا روی تخمدان ها ایجاد می شود. بیشتر کیست ها بی خطر هستند و بدون درمان خاصی برطرف می شوند اما گاهی اوقات باعث علائمی مانند درد شکم، تغییرات در چرخه قاعدگی یا مشکلات باروری می شوند. آیا هر کیست تخمدان خطرناک است یا همه آنها نیاز به جراحی دارند؟ پاسخ این پرسش به نوع، اندازه و علائم کیست بستگی دارد. در این مقاله به بررسی انواع کیست تخمدان، علائم شایع، روشهای تشخیص، درمان های دارویی و جراحی و همچنین راهکارهای پیشگیری و مراقبت های لازم خواهیم پرداخت پس با ما همراه باشید.
کیست تخمدان چیست؟
کیست تخمدان به کیسه یا حفره ای پر از مایع گفته می شود که ممکن است درون یا روی سطح یکی از تخمدان ها شکل بگیرد. تخمدان ها دو غده کوچک و بادامی شکل هستند که در دو طرف رحم قرار دارند و وظیفه اصلی آنها تولید تخمک و ترشح هورمون های زنانه مانند استروژن و پروژسترون است. در شرایط طبیعی، هر ماه طی چرخه قاعدگی یک تخمک در تخمدان بالغ شده و آزاد می شود اما گاهی روند طبیعی تخمک گذاری دچار اختلال شده و به جای آزاد شدن یک کیسه پر از مایع به نام کیست در تخمدان ایجاد می شود.
اندازه کیست های تخمدان بسیار متغیر می باشد. بسیاری از این کیست ها هیچ علائمی ایجاد نمی کنند و حتی فرد از وجود آنها بی خبر می ماند. در اغلب موارد، کیست ها خود به خود و در مدت چند هفته تا چند ماه برطرف می شوند اما برخی از آنها موجب درد لگن، اختلال در چرخه قاعدگی، نفخ شکم یا مشکلات باروری می گردد.
بیشتر کیست های تخمدان خوش خیم هستند و جای نگرانی ندارند؛ با این حال، در موارد نادر احتمال سرطانی بودن یا بروز عوارضی مانند پارگی کیست یا پیچ خوردگی تخمدان وجود دارد که ممکن است خطرناک باشد. کیست های تخمدان ممکن است در یک یا هر دو تخمدان تشکیل شوند و گاهی به صورت یک کیست منفرد یا چندین کیست در کنار هم دیده می شوند.
دلایل بروز کیست تخمدان
اغلب کیست تخمدان بی خطر و موقتی بوده اما در برخی شرایط به دلیل عوامل مختلفی به وجود می آیند و احتمال تکرار یا بروز عوارض را افزایش می دهند. مهمترین دلایل بروز کیست تخمدان به شرح زیر است:
- ژنتیک و زمینه خانوادگی
- مشکلات و اختلالات هورمونی
- سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- بارداری و باقی ماندن کیست جسم زرد
- سابقه ابتلا به کیست تخمدان در گذشته
- اندومتریوز و تشکیل کیست های اندومتریوما
- مصرف داروهای محرک تخمک گذاری (مانند کلومیفن و لتروزول)
- اختلال در روند طبیعی تخمک گذاری (مانند پاره نشدن فولیکول)
- عفونت های شدید لگنی و گسترش آن به تخمدان یا لوله های فالوپ
بیشتر بخوانید: علت بوی بد واژن چیست؟
علائم کیست تخمدان
همانطور که در بالا ذکر کردیم کیست تخمدان یکی از مشکلات شایع در میان خانم هاست که اغلب بدون علائم باقی می ماند و تنها در معاینات یا سونوگرافی مشخص می شود. اما در بعضی موارد، رشد یا پارگی کیست باعث بروز نشانه های آزاردهنده می شود. شناخت علائم این عارضه به زنان کمک می کند تا در زمان مناسب به پزشک مراجعه کرده و از عوارض جدی جلوگیری کنند، بنابراین برای تشخیص و درمان به موقع، مراجعه به بهترین متخصص زنان و زایمان در ستارخان بهترین انتخاب می باشد.
- نفخ و تورم شکم
- تهوع و استفراغ
- حرکات دردناک روده
- درد لگن یا پایین شکم
- درد شدید هنگام پریود
- درد هنگام رابطه جنسی
- آکنه و جوش های مقاوم
- لکه بینی بین قاعدگی ها
- حساسیت یا درد سینه ها
- دفع لخته در دوران قاعدگی
- درد مبهم در ناحیه کمر یا ران ها
- اضافه وزن یا کاهش وزن بی دلیل
- پریود بسیار سنگین یا بسیار سبک
- مشکل در تخلیه کامل روده یا مثانه
- احساس پری یا فشار در ناحیه شکم
- پریود نامنظم یا خونریزی غیرطبیعی
- رشد موهای زائد روی صورت و بدن
- تکرر ادرار یا احساس نیاز مداوم به دفع
- احساس توده یا برآمدگی در شکم (در موارد خاص)
- تب، سرگیجه و ضعف (نشانههای هشدار دهنده پارگی کیست یا پیچ خوردگی تخمدان)
عوارض کیست تخمدان
کیست تخمدان در بسیاری از مواقع بی خطر و گذراست و بدون درمان خاصی برطرف می شود اما گاهی رشد بیش از حد یا تغییرات غیرطبیعی در آن باعث بروز عوارض جدی می شود. شدت این عوارض به نوع کیست، اندازه، محل قرارگیری و واکنش بدن بستگی دارد. مهمترین عوارض کیست تخمدان به شرح زیر است:
- خونریزی داخلی
- درد مزمن لگنی
- پارگی یا ترکیدن کیست
- اختلال در تخمک گذاری
- شوک ناشی از خونریزی
- کاهش باروری یا ناباروری
- فشار به مثانه و تکرر ادرار
- نکروز یا مرگ بافتی تخمدان
- بی نظمی یا تاخیر در قاعدگی
- پیچ خوردگی تخمدان (تورشن)
- یبوست و احساس سنگینی شکم
- درد شدید و ناگهانی شکم یا لگن
- احتمال نادر سرطانی شدن کیست
- قاعدگی های شدید یا طولانی مدت
بیشتر بخوانید: گشادی واژن چیست؟
انواع کیست تخمدان
همانطور که در بالا ذکر کردیم کیست تخمدان یکی از شایع ترین مشکلات زنان بوده که در سنین باروری بیشتر دیده می شود. این عارضه به صورت کیسه های پر از مایع درون یا روی سطح تخمدان شکل می گیرد و با توجه به نوع آن بدون علائم و بی خطر می باشد یا باعث درد، اختلال در قاعدگی و حتی ناباروری می شود. در ادامه با مهمترین انواع کیست تخمدان آشنا می شویم:
کیست فولیکولی
در چرخه طبیعی قاعدگی، فولیکول باید پاره شود تا تخمک را آزاد کند. اگر این فرایند اتفاق نیفتد، فولیکول همچنان رشد کرده و به شکل یک کیست پر از مایع باقی می ماند. این نوع کیست اغلب بی خطر بوده و طی چند هفته بدون درمان خاصی ناپدید می شود اما گاهی باعث درد خفیف لگنی یا تاخیر در قاعدگی می شود.
کیست جسم زرد (کورپوس لوتئوم)
پس از آزاد شدن تخمک، فولیکول خالی به جسم زرد تبدیل می شود. اگر این بخش به جای تحلیل رفتن، پر از مایع یا خون شود، کیست جسم زرد شکل می گیرد. بیشتر اوقات این کیست ها بدون علائم بوده اما در مواردی ممکن است بزرگ شوند، پاره شوند یا باعث درد ناگهانی و خونریزی داخلی شوند.
کیست اندومتریوما
این نوع کیست در زنانی مشاهده می شود که به بیماری آندومتریوز مبتلا هستند. در این بیماری، بافت مشابه آندومتر رحم در خارج از رحم رشد می کند و هنگام قاعدگی دچار خونریزی می شود. تجمع خون تیره و غلیظ در تخمدان باعث تشکیل این کیست می شود که اغلب با درد لگنی، قاعدگی های شدید و ناباروری همراه است.
کیست درموئید (تراتوم)
کیست های درموئید از سلول های جنینی منشأ می گیرند و حاوی مو، دندان، استخوان یا چربی می باشند. این کیست ها خوش خیم هستند و بیشتر در زنان جوان دیده می شوند. اگرچه اغلب بدون علائم هستند اما در صورت بزرگ شدن یا پیچ خوردگی درد شدیدی ایجاد می کنند و نیاز به جراحی دارند.
کیست سیست آدنوما
این کیست ها از سلول های سطح خارجی تخمدان تشکیل می شوند و با مایعی شفاف یا مخاطی پر می گردند. سیست آدنوما ممکن است بسیار بزرگ شود و باعث فشار به اندامهای اطراف مثل مثانه یا روده شود. اگرچه این نوع کیست خوش خیم است اما به دلیل اندازه بزرگ خود ممکن است نیاز به تخلیه یا جراحی داشته باشد.
بیشتر بخوانید: جراحی پرینورافی چیست؟
کیست هموراژیک
گاهی یکی از کیست های تخمدان دچار خونریزی داخلی می شود که به آن کیست هموراژیک می گویند. این کیست باعث درد ناگهانی و شدید در ناحیه لگن می شود و در مواردی خون وارد شکم و لگن می گردد. بیشتر اوقات بدن این کیست ها را خود به خود جذب می کند اما اگر خونریزی شدید باشد، نیاز به درمان فوری وجود دارد.
کیست های سرطانی
در موارد نادر، کیست تخمدان ممکن است سرطانی باشد. این نوع بیشتر در زنان مسن تر و به ویژه پس از یائسگی دیده می شود. برخلاف کیست های خوش خیم، این توده ها اغلب جامد بوده و نیاز به بررسی دقیق و درمان سریع دارند که تشخیص زودهنگام در این موارد اهمیت حیاتی دارد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، کیست تخمدان یکی از مشکلات شایع در سلامت زنان است که اغلب خوش خیم بوده و بدون درمان خاصی برطرف می شود. با این حال، در برخی موارد منجر به علائم آزاردهنده یا عوارض جدی مانند درد شدید، اختلال در قاعدگی یا مشکلات باروری می شود. تشخیص به موقع و پیگیری پزشکی منظم نقش بسیار مهمی در پیشگیری از پیامدهای خطرناک دارد. به همین دلیل، زنان باید نسبت به تغییرات بدن خود حساس باشند و در صورت مشاهده علائم مشکوک، برای بررسی و درمان به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنند.
