سرطان دهانه رحم یکی از شایع ترین سرطان های زنان بوده که اغلب به آرامی و در طی سال ها رشد می کند و در مراحل اولیه ممکن است هیچ نشانه ای از خود بروز ندهد. همین موضوع باعث می شود بسیاری از زنان زمانی متوجه بیماری شوند که سرطان به مرحله پیشرفته تری رسیده است. اما آیا می دانید چه عواملی احتمال ابتلا به این سرطان را افزایش می دهند؟ اهمیت این بیماری تنها به خاطر تهدید جان زنان نیست، بلکه به دلیل تاثیر آن بر کیفیت زندگی، سلامت باروری و حتی روابط اجتماعی و خانوادگی نیز باید جدی گرفته شود. در ادامه درباره علت های اصلی سرطان دهانه رحم، نقش ویروس HPV، علائم هشداردهنده، راه های تشخیص و روشهای درمانی صحبت خواهیم کرد پس با ما همراه باشید.
سرطان دهانه رحم چیست؟
سرطان دهانه رحم یا Cervical Cancer یکی از بیماری های مهم زنان بوده که در سلول های ناحیه دهانه رحم شکل می گیرد. این بیماری معمولا به آرامی رشد می کند و تنها بافت های سطحی دهانه رحم را درگیر می سازد اما اگر به موقع شناسایی و درمان نشود می تواند به لایه های عمقی نفوذ کرده و حتی به اندام های حیاتی مانند ریه، کبد، مثانه، واژن یا راست روده گسترش یابد.
عامل اصلی این سرطان در بیشتر موارد ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است که از طریق تماس جنسی منتقل می شود. نکته امیدوارکننده این است که امروزه با تزریق واکسن HPV می توان از بروز بخش بزرگی از سرطان دهانه رحم جلوگیری کرد.
با توجه به اینکه این بیماری فرصت رشد آهسته ای دارد، زنان این شانس را دارند که قبل از پیشرفت بیماری، از طریق معاینات منظم و مراقبت های پزشکی مناسب، به موقع تحت درمان قرار گیرند.
دلایل بروز سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم از جمله بیماری هایی بوده که به طور مستقیم با تغییرات غیرطبیعی و کنترل نشده در سلول های دهانه رحم شکل می گیرد. این تغییرات در اثر ترکیب عوامل رفتاری، محیطی و بیولوژیک رخ می دهند و به مرور زمان زمینه ساز بروز سرطان می شوند. در ادامه به دلایل شناخته شده برای بروز سرطان دهانه رحم اشاره می نماییم:
- مصرف سیگار
- داشتن شرکای جنسی متعدد
- ضعف یا تضعیف سیستم ایمنی بدن
- استفاده از برخی داروهای مرتبط با سقط جنین
- شروع رابطه جنسی در سنین پایین (زیر 16 سال)
- عفونت پایدار با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)
- مصرف طولانی مدت قرص های ضدبارداری (بیش از 5 سال)
- ابتلا به بیماری های مقاربتی مانند سوزاک، سفلیس، کلامیدیا یا ایدز
بیشتر بخوانید: جراحی پرینورافی چیست؟
علائم سرطان دهانه رحم
بهتر است بدانید سرطان دهانه رحم در مراحل ابتدایی هیچ نشانه ای ایجاد نمی کند و به همین دلیل از آن به عنوان یک بیماری خاموش یاد می شود. مشکل اینجاست که زمانی علائم ظاهر می شوند که بیماری در حال پیشرفت بوده و حتی ممکن است با اختلالات شایع زنان مانند مشکلات قاعدگی اشتباه گرفته شوند. به همین دلیل، توجه به هرگونه تغییر غیرمعمول در بدن و مراجعه به بهترین متخصص زنان و زایمان در ستارخان می تواند در تشخیص زودهنگام و درمان موثر این بیماری نقش بسزایی داشته باشد.
- تکرر ادرار
- بی اشتهایی
- خستگی مفرط
- درد شکمی مداوم
- درد در ناحیه لگن
- کاهش وزن غیرقابل توجیه
- کمر درد بی دلیل یا تورم پاها
- احساس درد هنگام ادرار کردن
- ترشحات غیرمعمول واژن با رنگ یا بوی غیرطبیعی
- خونریزی غیرطبیعی واژینال (بین دو پریود، بعد از رابطه جنسی یا پس از یائسگی)
انواع سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم بسته به نوع سلول هایی که در آن دچار تغییر و رشد غیرطبیعی می شوند، به چند دسته اصلی تقسیم می گردد. شناخت این انواع اهمیت زیادی دارد زیرا هر کدام ویژگی ها، روند رشد و روش های درمانی متفاوتی دارند. در ادامه با مهمترین انواع این بیماری آشنا می شویم:
کارسینوم سلول سنگ فرشی (Squamous Cell Carcinoma)
این نوع شایع ترین شکل سرطان دهانه رحم بوده و حدود 80 تا 90 درصد کل موارد را شامل می شود. کارسینوم سلول سنگ فرشی در سلول های نازک و مسطحی که سطح بیرونی دهانه رحم و بخش ابتدایی واژن را می پوشانند، به وجود می آید. این سرطان ابتدا در همین ناحیه محدود باقی می ماند اما در صورت پیشرفت به واژن، مثانه یا دیگر بافته ای لگن گسترش می یابد. لازم به ذکر است یکی از دلایل اهمیت غربالگری با تست پاپ اسمیر، تشخیص زودهنگام تغییرات سلول های سنگ فرشی قبل از سرطانی شدن آنها است.
آدنوکارسینوم (Adenocarcinoma)
آدنوکارسینوم از سلول های غده ای ستونی شکل که داخل کانال گردن رحم قرار دارند و مسئول تولید مخاط هستند، منشأ می گیرد. این نوع کمتر از کارسینوم سلول سنگ فرشی شایع است اما در سال های اخیر میزان بروز آن رو به افزایش بوده است. تشخیص آدنوکارسینوم ممکن است دشوارتر باشد زیرا در بخش داخلی گردن رحم رشد می کند و در مراحل اولیه علائم مشخصی ایجاد نمی کند. با این حال، تست های ترکیبی (پاپ اسمیر همراه با HPV) در شناسایی این نوع بسیار کمک کننده هستند.
نوع ترکیبی (Adenosquamous Carcinoma یا Mixed Type)
در برخی موارد، سرطان دهانه رحم ویژگی های هر دو نوع ذکر شده یعنی سلول های سنگفرشی و غده ای را همزمان دارد. به این حالت کارسینوم ترکیبی یا آدنواسکواموس گفته می شود. این نوع سرطان نسبتا نادر بوده اما تهاجمی تر می باشد و روند درمانی پیچیده تری دارد به همین دلیل نیاز به بررسی دقیق تر و گاهی درمان های ترکیبی دارد.
بیشتر بخوانید: دلایل اصلی عفونت واژن چیست؟
مراحل سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم مانند بسیاری از انواع سرطان ها بر اساس میزان گسترش و محل درگیری سلول های سرطانی به چهار مرحله اصلی تقسیم می شود. در ادامه هر مرحله را به طور کامل توضیح داده ایم:
مرحله اول (Stage I)
در این مرحله، سرطان هنوز در همان ناحیه دهانه رحم باقی مانده و به بافت های اطراف یا اندام های دیگر سرایت نکرده است. معمولا اگر بیماری در این مرحله تشخیص داده شود، شانس درمان بسیار بالا خواهد بود. با توجه به اندازه و عمق درگیری، پزشک ممکن است از جراحی یا روش های موضعی برای برداشتن سلول های سرطانی استفاده کند.
مرحله دوم (Stage II)
در مرحله دوم، سلول های سرطانی از محدوده دهانه رحم عبور کرده و به قسمت های اطراف آن مانند بخش بالایی واژن یا بافت های مجاور گردن رحم رسیده اند. با این حال، هنوز گسترش بیماری به لگن استخوانی یا اندام های دوردست مشاهده نمی شود. درمان در این مرحله ترکیبی از جراحی و پرتودرمانی یا شیمی درمانی است.
مرحله سوم (Stage III)
وقتی سرطان وارد مرحله سوم می شود، میزان گسترش بیماری بیشتر خواهد بود. در این حالت سلول های سرطانی ممکن است بخش پایینی واژن، لگن یا غدد لنفاوی اطراف را درگیر کنند. در برخی موارد، تومور مجاری ادراری را تحت فشار قرار می دهد و باعث انسداد یا اختلال در عملکرد کلیه ها می شود.
مرحله چهارم (Stage IV)
این مرحله پیشرفته ترین حالت سرطان دهانه رحم است. در این وضعیت، سلول های سرطانی از محدوده لگن فراتر رفته و به اندام های حیاتی مانند مثانه، راست روده، کبد، ریه یا حتی استخوان ها گسترش می یابند. درمان در این مرحله بیشتر بر کنترل علائم، کاهش سرعت پیشرفت بیماری و افزایش کیفیت زندگی بیمار متمرکز است.
روشهای تشخیص سرطان دهانه رحم
این بیماری اگر در مراحل اولیه شناسایی شود، درمان آن بسیار موثرتر خواهد بود و احتمال بهبودی بیمار تا حد زیادی افزایش می یابد. به همین دلیل پزشکان توصیه می کنند زنان به طور منظم تحت معاینات و تست های غربالگری قرار گیرند تا کوچک ترین تغییرات غیرعادی در سلول های دهانه رحم شناسایی شود. مهمترین روش های تشخیص سرطان دهانه رحم عبارتند از:
- معاینه رحمی
- معاینه واژینال
- تست پاپ اسمیر
- بیوپسی (نمونه برداری)
- سونوگرافی ترانس واژینال
- هیستروسکوپی (مشاهده داخلی رحم با ابزار مخصوص)
روشهای درمان سرطان دهانه رحم
انتخاب روش درمانی مناسب به عواملی مانند مرحله بیماری، نوع سلول های درگیر، سن و شرایط عمومی سلامت بیمار بستگی دارد. در بسیاری از موارد، پزشکان برای دستیابی به بهترین نتیجه از ترکیبی از چند روش درمانی استفاده می کنند. هدف اصلی درمان نه تنها از بین بردن سلول های سرطانی بلکه حفظ کیفیت زندگی بیمار و کاهش عوارض احتمالی است. به طور کلی روشهای اصلی درمان سرطان دهانه رحم به شرح زیر است:
- جراحی
- پرتودرمانی
- شیمی درمانی
- درمان های هدفمند
- ایمونوتراپی (درمان ایمنی)
بیشتر بخوانید: کیست تخمدان چیست؟
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، سرطان دهانه رحم یکی از شایع ترین سرطان های زنان بوده که اگر چه تهدیدی جدی برای سلامت و کیفیت زندگی می باشد، اما خوشبختانه با پیشگیری، غربالگری منظم و تشخیص به موقع تا حد زیادی قابل کنترل است. واکسیناسیون علیه ویروس HPV، انجام تست پاپ اسمیر و توجه به علائم هشداردهنده از مهمترین اقداماتی بوده که نقش اساسی در کاهش ابتلا و مرگ و میر ناشی از این بیماری دارند. به طور کلی، آگاهی زنان از عوامل خطر، انجام منظم معاینات دوره ای و انتخاب سبک زندگی سالم، کلید اصلی در پیشگیری و مقابله با سرطان دهانه رحم محسوب می شود.
