فیبروم رحم در بارداری یکی از شایع ترین تومورهای خوش خیم رحم بوده که در دوران بارداری با تغییرات هورمونی رشد می کند و گاهی باعث ایجاد علائم یا عوارضی می شود. این توده های غیرسرطانی با توجه به اندازه، تعداد و محل قرارگیری ممکن است هیچ مشکلی ایجاد نکنند یا بر روند بارداری و زایمان تاثیر بگذارند. اما آیا همیشه وجود فیبروم در بارداری نگران کننده است؟ و چه زمانی لازم است اقدامات درمانی یا پیگیری های ویژه انجام شود؟ در این مطلب قصد داریم به تعریف فیبروم رحم در بارداری، علائم، عوارض احتمالی بر بارداری و جنین، روش های تشخیص و درمان آن بپردازیم پس با ما همراه باشید.
فیبروم رحم در بارداری چیست؟
فیبروم رحم در بارداری به توده های عضلانی خوش خیم گفته می شود که در دیواره یا حفره رحم رشد می کنند و اندازه آنها ممکن است از بسیار کوچک تا بسیار بزرگ متغیر باشد. این توده ها سرطانی نیستند و در بسیاری از زنان بدون هیچ علائمی وجود دارند. در دوران بارداری به دلیل افزایش هورمون ها و خونرسانی به رحم، ممکن است فیبروم ها رشد کنند یا باعث علائمی مانند درد شکم، احساس فشار لگنی یا خونریزی شوند.
هرچند بیشتر زنان مبتلا به فیبروم رحم می توانند بارداری طبیعی و موفقی داشته باشند، در برخی موارد نادر این توده ها با عوارضی مانند سقط، زایمان زودرس یا تغییر وضعیت جنین همراه می شوند. البته لازم به ذکر است اغلب فیبروم ها پس از زایمان کوچک تر شده و مشکل خاصی ایجاد نمی کنند و تنها در موارد شدید نیاز به درمان و مراقبت ویژه وجود دارد.
علائم فیبروم رحم در بارداری
فیبروم رحم در بارداری ممکن است بدون علائم باقی بماند یا در برخی موارد با عوارض همراه شود. تشخیص و پیگیری این عارضه اهمیت بالایی دارد و بهترین متخصص زنان و زایمان در ستارخان با بررسی دقیق وضعیت بیمار بهترین روش مدیریت و مراقبت را ارائه می دهد. حال در ادامه به علائم این عارضه اشاره می نماییم:
- یبوست و مشکلات گوارشی
- انقباضات رحمی غیرمعمول
- احساس فشار یا سنگینی در لگن
- کم خونی ناشی از خونریزی مزمن
- خونریزی غیرطبیعی یا شدید واژینال
- دشواری در انجام سونوگرافی دقیق جنین
- درد شکم یا کمر به ویژه در ناحیه تحتانی
- تکرر ادرار یا مشکل در تخلیه کامل مثانه
- احساس حرکت غیر عادی یا ناراحت کننده جنین
- افزایش غیرطبیعی اندازه شکم نسبت به سن بارداری
- افزایش خطر سقط یا زایمان زودرس در برخی موارد
- درد شدید و ناگهانی به دلیل پیچ خوردگی یا تحلیل (نکروز) فیبروم
دلایل بروز فیبروم رحم در بارداری
لازم به ذکر است این عارضه در دوران بارداری تحت تاثیر تغییرات بدن رشد می کند یا علائم ایجاد می نماید. هرچند علت دقیق ایجاد این توده ها به طور کامل مشخص نشده اما تحقیقات نشان می دهد که مجموعه ای از عوامل هورمونی، ژنتیکی و محیطی در بروز و رشد آنها نقش دارند. در ادامه به مهمترین دلایل بروز فیبروم رحم در بارداری اشاره می نماییم:
تغییرات هورمونی
در دوران بارداری سطح هورمون های زنانه به ویژه استروژن و پروژسترون افزایش می یابد. این هورمون ها که وظیفه آماده سازی رحم برای نگهداری جنین را دارند، سلول های عضلانی و فیبری رحم را تحریک کرده و باعث رشد فیبروم ها می شوند. به همین دلیل، فیبروم ها در بارداری نسبت به شرایط عادی فعال تر و بزرگ تر می شوند.
عوامل ژنتیکی
ژنتیک یکی از مهمترین عوامل در ایجاد فیبروم است. زنانی که در خانواده آنها (مادر یا خواهر) سابقه ابتلا به فیبروم وجود داشته، بیشتر در معرض این عارضه قرار دارند. پژوهش ها نشان داده اند که برخی تغییرات ژنتیکی باعث رشد غیرطبیعی سلول های عضلانی رحم می شوند و احتمال بروز فیبروم را افزایش می دهند.
افزایش خونرسانی و فاکتورهای رشد
در بارداری، خونرسانی به رحم به طور طبیعی بیشتر می شود تا نیازهای جنین برطرف گردد. این افزایش جریان خون، شرایط را برای تغذیه و رشد فیبروم ها نیز فراهم می کند. همچنین فاکتورهای رشد سلولی مانند فاکتور رشد شبه انسولین (IGF) تکثیر سلول های غیرطبیعی را تسریع کرده و در بزرگ شدن فیبروم نقش دارند.
وزن و سبک زندگی
چاقی و اضافه وزن به دلیل تجمع بافت چربی و افزایش سطح استروژن بدن، خطر رشد فیبروم ها را بیشتر می کند. علاوه بر این، رژیم غذایی پرچرب، مصرف زیاد گوشت قرمز و کمبود میوه و سبزیجات از دیگر عواملی هستند که احتمال بروز فیبروم رحم در بارداری را افزایش می دهند.
سن و شروع دیرهنگام بارداری
زنانی که اولین بارداری خود را در سنین بالاتر تجربه می کنند، به دلیل قرار گرفتن طولانی تر در معرض تغییرات هورمونی، بیشتر مستعد ابتلا به فیبروم هستند. بنابراین، سن بالای مادر در بارداری یک عامل خطر برای بروز یا رشد این عارضه محسوب می شود.
عوارض فیبروم رحم در بارداری
به طور کلی فیبروم رحم در دوران بارداری بی خطر است و بسیاری از زنان می توانند بارداری طبیعی داشته باشند اما در برخی شرایط با توجه به اندازه و موقعیت فیبروم ها ممکن است مشکلاتی برای مادر یا جنین ایجاد شود. این توده های خوش خیم با ایجاد فشار، تغییر شکل رحم یا محدود کردن فضای داخل رحمی، خطر بروز عوارض مختلف را افزایش می دهند. عوارض و خطرات فیبروم رحم در بارداری به شرح زیر است:
- سقط جنین
- زایمان زودرس
- زایمان سزارین
- انسداد دهانه رحم
- موقعیت بریچ جنین
- محدودیت رشد جنین
- درد شکم و فشار لگنی
- جدا شدن زودرس جفت
- خونریزی پس از زایمان
- دشواری در انجام سونوگرافی دقیق جنین
- افزایش احتمال پارگی رحم در صورت میومکتومی قبلی
بیشتر بخوانید: روشهای پیشگیری از فیبروم رحم
روشهای تشخیص فیبروم رحم در بارداری
بهتر است بدانید تشخیص به موقع فیبروم رحم در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد زیرا از بروز عوارض برای مادر و جنین جلوگیری می کند و مسیر درمان یا مراقبت مناسب را مشخص می نماید. پزشک با بررسی علائم، سوابق پزشکی و استفاده از روشهای تصویربرداری و معاینه های بالینی، وجود و شدت این توده ها را شناسایی می کند. روشهای تشخیص این عارضه عبارتند از:
- MRI
- معاینه لگن
- لاپاروسکوپی
- هیستروسکوپی
- سونوگرافی داپلر
- سونوگرافی شکمی
- سونوگرافی ترانس واژینال
- تصویربرداری سه بعدی رحم
- بررسی سابقه پزشکی و خانوادگی
- معاینات دوره ای رشد رحم و جنین
روشهای درمان فیبروم رحم در بارداری
درمان فیبروم رحم در دوران بارداری به شدت علائم، اندازه توده و مرحله بارداری بستگی دارد. در بیشتر موارد اگر فیبروم بدون علائم باشد تنها نیاز به تحت نظر گرفتن دارد و اقدام خاصی صورت نمی گیرد. برای کنترل علائم خفیف مانند درد و خونریزی معمولا استراحت نسبی، مصرف مایعات کافی و داروهای مسکن ایمن در بارداری توصیه می شود.
در شرایط شدیدتر که فیبروم باعث درد شدید، خونریزی یا تهدید به زایمان زودرس شود، پزشک ممکن است بستری کردن مادر را ضروری بداند. جراحی میومکتومی در دوران بارداری به ندرت و تنها در موارد خاص انجام می شود اما بعد از زایمان گزینه هایی مانند میومکتومی، آمبولیزاسیون فیبروم، ابلیشن یا حتی هیسترکتومی (در صورت عدم تمایل به بارداری مجدد) مطرح هستند. همچنین مصرف مکمل آهن برای جلوگیری از کم خونی، برنامه ریزی برای زایمان سزارین در موارد لازم و بررسی دقیق از طریق سونوگرافی بخش مهمی از مدیریت و درمان این عارضه محسوب می شود.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، فیبروم رحم در بارداری یک عارضه شایع و خوش خیم است که در بسیاری از زنان بدون ایجاد مشکل خاص باقی می ماند. با این حال، اندازه، تعداد و موقعیت فیبروم ها در برخی موارد باعث درد، ناراحتی و بروز عوارضی مانند محدودیت رشد جنین، زایمان زودرس یا نیاز به سزارین می شود. تشخیص به موقع و بررسی دقیق توسط پزشک کلید مدیریت موفق این وضعیت است و اغلب امکان ادامه بارداری طبیعی با مراقبت های مناسب وجود دارد. پس از زایمان، بسیاری از فیبروم ها به طور طبیعی کاهش می یابند و نیازی به درمان فوری ندارند اما در صورت وجود علائم شدید، روشهای درمانی ایمن و موثر سلامت مادر و جنین را تضمین می کنند.
