خارش واژن یکی از حس های آزاردهنده ای است که ممکن است ناگهانی سر برسد و تمرکز، خواب و حتی اعتماد به نفس را تحت تاثیر قرار دهد. گاهی فقط نتیجه خشکی، حساسیت به شوینده ها یا لباس تنگ است اما بعضی وقت ها هشدار یک عفونت یا مشکل پوستی می باشد. آیا تا به حال برایتان پیش آمده که ندانید این خارش ساده است یا نشانه موضوعی جدی تر؟ در ادامه می خواهیم درباره مهمترین علت های خارش واژن، نشانه هایی که باید جدی گرفته شوند، عوارض احتمالی، روشهای پیشگیری، راه های تشخیص و گزینه های درمانی موثر صحبت کنیم پس با ما همراه باشید.
علت بروز خارش واژن
خارش واژن یک علامت است یعنی بدن دارد خبر می دهد که در ناحیه تناسلی چیزی مثل تحریک، التهاب، تغییر تعادل میکروبی یا خشکی رخ داده است. گاهی موضوع ساده است و با حذف یک محصول بهداشتی یا اصلاح عادت های شست و شو برطرف می شود اما بعضی وقت ها پشت آن عفونت یا مشکل پوستی قرار دارد و اگر طولانی شود کیفیت زندگی، خواب و حتی رابطه جنسی را تحت تاثیر قرار می دهد. نکته مهم این است که برای درمان درست، باید عامل اصلی را شناخت چون هر علت، راه حل مخصوص خودش را دارد.
حساسیت و تحریک محیطی
تماس ناحیه تناسلی با مواد معطر یا شیمیایی مثل صابون های قوی، ژل های شست و شوی معطر، دستمال مرطوب، نرم کننده لباس، پودر لباسشویی یا اسپری های خوشبوکننده یکی از رایج ترین دلایل خارش است. این مواد می توانند پوست حساس اطراف واژن را خشک یا ملتهب کنند و گاهی حتی واکنش آلرژیک ایجاد شود. در این حالت قرمزی، سوزش یا احساس التهاب هم دیده می شود. قطع محرک ها و استفاده از محصولات ملایم و بدون عطر اغلب به بهبود کمک می کند.
رشد بیش از حد قارچ
گاهی به هم خوردن شرایط طبیعی واژن باعث می شود قارچ ها (بهخصوص کاندیدا) بیش از حد رشد کنند. نتیجه اش خارش واضح و آزاردهنده، سوزش و گاهی التهاب اطراف ناحیه تناسلی است. در بسیاری از موارد ترشح سفید و غلیظ هم وجود دارد و ممکن است هنگام ادرار یا رابطه جنسی ناراحتی احساس شود. مصرف آنتی بیوتیک، بارداری، دیابت یا افت ایمنی احتمال این مشکل را بالاتر می برد.
به هم ریختن تعادل باکتری های طبیعی
واژن به طور طبیعی باکتری های مفید دارد که از محیط محافظت می کنند، اما گاهی این تعادل به هم می خورد و باکتری های نامناسب غالب می شوند. در این وضعیت ممکن است خارش خفیف تا متوسط ایجاد شود و بوی ناخوشایند و ترشح غیرعادی هم همراه آن است. شست و شوی افراطی، دوش واژینال و تغییرات سبک زندگی یا روابط جنسی تعادل را برهم می زند. درمان درست زمانی انجام می شود که نوع مشکل مشخص شود، چون با قارچ فرق دارد.
عفونت های منتقل شونده از رابطه جنسی
برخی از عفونت های واژن با خارش شروع می شوند و در کنار آن ترشح غیرطبیعی، بوی بد، سوزش ادرار یا درد هنگام رابطه ایجاد می کنند. بعضی از این موارد ممکن است در ابتدا خفیف باشند اما اگر درمان نشوند، عوارض جدی تری به جا می گذارند. رابطه محافظت نشده و داشتن شرکای جنسی متعدد ریسک را افزایش می دهد.
خشکی و کاهش رطوبت طبیعی
وقتی رطوبت طبیعی واژن کم شود، بافت حساس تر و تحریک پذیرتر می شود و خارش یا سوزش به وجود می آید. این حالت در دوران یائسگی به دلیل افت استروژن شایع تر است اما در شیردهی پس از زایمان یا با مصرف بعضی داروها هم دیده می شود. معمولا همراه با خشکی، درد هنگام رابطه یا احساس سوزش هم گزارش می شود.
مشکلات پوستی ناحیه تناسلی
گاهی منشأ خارش، خودِ پوست است نه داخل واژن؛ مثل التهاب پوستی، اگزما، پسوریازیس یا برخی بیماری های خاص که باعث نازک شدن یا تغییر رنگ پوست می شوند. این نوع خارش اغلب حالت مزمن دارد و ممکن است با پوسته ریزی، ترک های پوستی، حساسیت زیاد یا سوزش همراه شود. استفاده خودسرانه از پمادهای قوی ممکن است وضعیت را بدتر کند.
درگیری دستگاه ادراری
در بعضی موارد، عفونت یا التهاب ادراری باعث می شود اطراف دهانه واژن احساس سوزش و خارش ایجاد شود. نشانه های همراه تکرر ادرار، سوزش هنگام ادرار و احساس فشار در پایین شکم می باشد. گاهی فرد فکر می کند مشکل فقط «خارش واژن» است، در حالی که منشأ اصلی ادراری است.
عوامل زمینه ای مثل قند خون بالا و استرس
برخی شرایط بدن محیط را برای خارش آماده تر می کنند مثلا دیابت کنترل نشده احتمال رشد قارچ ها و عفونت ها را بالا می برد. استرس شدید هم با تضعیف نسبی سیستم ایمنی یا افزایش حساسیت پوست، بعضی افراد را مستعدتر می کند. همچنین بهداشت نامناسب یا برعکس، شست و شوی زیاد و خشن سد دفاعی پوست را آسیب می زند. در این موارد، فقط درمان علامت کافی نیست و باید علت زمینه ای هم مدیریت شود.
موارد نادر اما مهم
اگر خارش طولانی مدت باشد و با زخم های ماندگار، خونریزی غیرطبیعی، توده یا تغییر واضح رنگ و شکل پوست همراه شود، لازم است جدی تر بررسی شود. این علائم همیشه به معنای بیماری خطرناک نیستند اما نباید نادیده گرفته شوند. مراجعه به پزشک کمک می کند علت های نادر و مهم کنار گذاشته شود و درمان دقیق انجام گیرد.
علائم خارش واژن
خارش واژن تنها یک حس خفیف و گذرا می باشد یا همراه با نشانه هایی ظاهر می شود که به تشخیص علت کمک می کنند. بعضی علائم بیشتر به سمت حساسیت و تحریک پوستی می روند و برخی دیگر احتمال عفونت را مطرح می کنند. توجه به محل خارش ، نوع ترشح، بو و زمان شروع مسیر را روشن تر می کند.
| علائم | توضیح |
| خارش شدید یا مداوم | اگر ادامه دار باشد، بیشتر به نفع التهاب، خشکی شدید یا عفونت است و معمولا نیاز به بررسی دارد. |
| سوزش | ممکن است با خشکی، تحریک شیمیایی یا عفونت همراه باشد؛ به ویژه اگر هنگام ادرار بدتر شود. |
| قرمزی و التهاب | در آلرژی ها، درماتیت تماسی و عفونت ها دیده می شود و گاهی با تورم همراه است. |
| ترشح غیرعادی | رنگ، غلظت و بو مهم اند؛ ترشح سفید غلیظ بیشتر با قارچ و ترشح بدبو باکتریایی شایع تر است. |
| بوی نامطبوع | بوی تند یا شبیه ماهی نشانه اختلال تعادل باکتریایی یا برخی عفونت ها می باشد. |
| درد هنگام رابطه | در خشکی، التهاب و بعضی عفونت ها دیده می شود؛ اگر تکرار شود باید بررسی شود. |
| تاول، زخم یا ترک پوستی | ممکن است به علت بیماری های پوستی یا برخی عفونت ها باشد و خوددرمانی بدتر می کند. |
| خارش با پوسته ریزی | بیشتر به نفع مشکلات پوستی (مثل اگزما/پسوریازیس) یا تحریک مزمن است. |
عوارض خارش واژن
این عارضه اگر درمان نشود یا علت اصلی آن نادیده گرفته شود منجر به التهاب مزمن و آسیب سد دفاعی پوست می شود. خاراندن مکرر باعث خراش، زخم های ریز و افزایش احتمال عفونت ثانویه می شود. برخی عفونت ها در صورت عدم درمان ممکن است به مشکلات گسترده تری مثل درد لگن یا عوارض باروری (در برخی عفونتهای مقاربتی) ارتباط پیدا کنند.
این مشکل همچنین کیفیت خواب را کاهش می دهد و زمینه اضطراب، کاهش تمرکز و افت کیفیت زندگی را ایجاد می کند. در بعضی افراد، درد هنگام رابطه و کاهش میل جنسی رخ می دهد که روی روابط عاطفی هم اثر می گذارد. در نهایت، اگر خارش طولانی مدت همراه با تغییرات پوستی غیر عادی باشد، تاخیر در مراجعه تشخیص علت های مهمتر را به عقب می اندازد.
بیشتر بخوانید: افتادگی مثانه
پیشگیری از خارش واژن
پیشگیری بیشتر از آنکه پیچیده باشد به حفظ تعادل طبیعی این ناحیه برمی گردد. بسیاری از موارد خارش با چند تغییر ساده در سبک زندگی و مراقبت های بهداشتی کاهش پیدا می کند مخصوصا وقتی عامل اصلی تحریک شیمیایی یا خشکی باشد. به طور کلی روشهای پیشگیری از این عارضه به شرح زیر است:
- آنتی بیوتیک را خودسرانه مصرف نکنید.
- رابطه جنسی محافظت شده را جدی بگیرید.
- لباس زیر نخی و آزاد بپوشید و روزانه تعویض کنید.
- قند خون را در صورت دیابت، کنترل و پیگیری کنید.
- از پد، نوار بهداشتی و دستمال توالت معطر دوری کنید.
- بعد از توالت، پاک کردن را از جلو به عقب انجام دهید.
- بعد از ورزش یا تعریق، لباس خیس را سریع عوض کنید.
- لباس تنگ و الیاف مصنوعی را طولانی مدت استفاده نکنید.
- شست و شو را ملایم انجام دهید و از دوش واژینال پرهیز کنید.
- از صابون و ژل های معطر برای شست و شوی ناحیه تناسلی استفاده نکنید.
- هنگام اصلاح، از تیغ تمیز و ژل/فوم مناسب استفاده کنید و پوست را زخمی نکنید.
تشخیص خارش واژن
تشخیص درست یعنی پیدا کردن علت اصلی نه فقط خاموش کردن خارش و چون درمان قارچ با درمان واژینوز باکتریایی یا درمان خشکی و مشکلات پوستی کاملا متفاوت است، تشخیص دقیق از اتلاف وقت و بدتر شدن علائم جلوگیری می کند. گاهی چند عامل همزمان وجود دارد. برای همین، مراجعه به بهترین دکتر زنان در تهران مسیر را کوتاه تر و درمان را دقیق تر می کند.
- شرح حال و بررسی علائم
- بررسی نوع ترشح و pH واژن
- معاینه لگنی و مشاهده فرج و واژن
- بررسی قند خون/دیابت در موارد مستعد
- آزمایش های تشخیصی بیماری های مقاربتی
- آزمایش ادرار در صورت شک به عفونت ادراری
- نمونه برداری از ترشحات و بررسی میکروسکوپی
- کشت یا تست های آزمایشگاهی اختصاصی در صورت نیاز
- ارزیابی پوستی و در موارد خاص بیوپسی (نمونه برداری پوستی)
درمان پزشکی خارش واژن
درمان زمانی بهترین نتیجه را می دهد که بر اساس علت انجام شود چون استفاده خودسرانه از داروهای ضدقارچ یا آنتی بیوتیک تعادل طبیعی را بدتر می کند یا علائم را موقتا پنهان می کند. در موارد خفیف ممکن است با حذف عامل محرک و مراقبت های ساده بهبود ایجاد شود اما اگر علائم ادامه دار باشد، درمان پزشکی دقیق کمک می کند سریع تر به وضعیت طبیعی برگردید و احتمال عود کمتر شود.
روشهای درمان پزشکی
- داروهای ضدقارچ موضعی
- داروهای ضد قارچ خوراکی
- داروهای مناسب برای تریکوموناس
- کرم های ضد التهاب/کورتونی با تجویز پزشک
- درمان علت های زمینه ای مثل کنترل قند خون
- آنتی بیوتیک های مناسب برای واژینوز باکتریایی
- داروهای ضد ویروس برای هرپس (در موارد لازم)
- آنتی بیوتیک برای عفونت ادراری (در صورت تایید)
- درمان های موضعی بیماری های پوستی ناحیه تناسلی
- درمان های اختصاصی عفونت های مقاربتی (طبق تشخیص)
- درمان خشکی/آتروفی واژن با گزینه های هورمونی یا غیرهورمونی
مراقبت های خانگی ایمن
- خشک نگه داشتن ناحیه و پرهیز از لباس تنگ.
- خودداری از خاراندن (در صورت نیاز کمپرس خنک کوتاه مدت).
- شست و شو با آب ولرم و شوینده بسیار ملایم و بدون عطر (یا فقط آب).
- پرهیز از محصولات جدید تا زمان بهبود (عطر، اسپری، دستمال مرطوب).
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، خارش واژن یک علائم شایع اما مهم است که از یک تحریک ساده و موقت تا نشانه ای از عفونت ها، خشکی ناشی از تغییرات هورمونی یا مشکلات پوستی متغیر می باشد. چون علت های آن متفاوت اند، بهترین راه این است که به جای خوددرمانی های تکراری به علائم همراه مثل ترشح غیرطبیعی، بوی بد، سوزش ادرار، درد هنگام رابطه، زخم یا تداوم خارش توجه کنیم و در صورت ادامه دار بودن یا شدت گرفتن برای تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنید.
