درمان خشکی واژن موضوعی مهم در سلامت زنان بوده که بر کیفیت زندگی، رضایت جنسی و حتی سلامت روانی فرد تاثیر می گذارد. این مشکل به دلیل کاهش هورمون استروژن، تغییرات هورمونی دوران یائسگی، استرس، مصرف برخی داروها یا حتی عوامل محیطی ایجاد می شود. اما آیا همیشه خشکی واژن فقط یک مسئله هورمونی است یا سبک زندگی و مراقبت های روزانه هم در بروز آن نقش دارند؟ در این مقدمه قصد داریم نگاهی جامع و کاربردی به این مشکل داشته باشیم و در ادامه درباره انواع روشهای درمان خشکی واژن اشاره می نماییم پس با ما همراه باشید.
درمان های پزشکی خشکی واژن
در مواردی که این عارضه شدید باشد یا به روش های خانگی پاسخ نمی دهد، معمولا اولین و مطمئن ترین انتخاب، مراجعه به پزشک و استفاده از درمان های پزشکی است. در این بخش به روش هایی می پردازیم که مستقیما زیر نظر بهترین متخصص زنان در ستارخان انجام می شوند و هدفشان ترمیم بافت واژن، بازگرداندن رطوبت و کاهش درد و سوزش است. این دسته از درمان ها، پایهای ترین و علمی ترین راهکارها برای درمان خشکی واژن به ویژه در آتروفی واژن و دوران یائسگی به شمار می آیند.
درمان پزشکی آتروفی واژن
آتروفی واژن به دلیل کاهش استروژن رخ می دهد و با خشکی، سوزش و درد همراه است. پزشکان برای درمان این وضعیت از داروها و روش های تخصصی استفاده می کنند تا بافت واژن ترمیم و رطوبت آن بازگردانده شود. درمان ها شامل داروهای موضعی، خوراکی یا روش های غیرتهاجمی مانند لیزر می باشند. این روش ها برای زنانی که به دلیل یائسگی، جراحی تخمدان یا اختلالات هورمونی دچار خشکی شدید شده اند، بسیار موثر هستند.
درمان خشکی واژن با لیزر
لیزر CO2 فرکشنال یا مونالیزا تاچ از روش های نوین و موثر برای درمان خشکی واژن هستند. لیزر با تحریک کلاژن سازی، دیواره واژن را جوانسازی کرده و رطوبت طبیعی واژن را افزایش می دهد. این روش غیرتهاجمی، بدون درد و با دوره نقاهت بسیار کوتاه انجام می شود. اغلب زنان بعد از چند جلسه، بهبود قابل توجهی در خشکی، سوزش و درد دخول تجربه می کنند. لیزر برای افرادی که نمی خواهند از داروهای هورمونی استفاده کنند، یک گزینه بسیار مناسب است.
درمان دارویی خشکی واژن
درمان دارویی زمانی تجویز می شود که خشکی واژن با روش های خانگی بهبود نیابد و نیاز به مداخله پزشکی باشد. این داروها با افزایش استروژن یا تقویت مخاط واژن کمک می کنند. مهم است که مصرف داروهای هورمونی همیشه زیر نظر پزشک باشد تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود. بهتر است بدانید داروها به صورت کرم، قرص، شیاف یا حلقه استفاده می شوند و هر کدام بسته به شرایط بیمار، عملکرد متفاوتی دارند.
ژل ها و مرطوب کننده های واژینال
این ژل ها جزو اولین و سریع ترین راهکارها برای درمان خشکی واژن هستند و قبل از رابطه جنسی یا به صورت روزانه مصرف می شوند. ژل های پایه آب یا سیلیکونی تحریک کمتری ایجاد کرده و لغزندگی طبیعی را افزایش می دهند. اگر فرد به برخی لوبریکانت ها حساسیت داشته باشد، امکان ایجاد خارش یا سوزش وجود دارد. این محصولات اثر موقتی دارند اما برای کاهش درد هنگام دخول بسیار کمک کننده اند. ژل ها در 3 نوع طبیعی، روغنی و پایه آب تولید می شوند.
استروژن های موضعی (کرم، حلقه و شیاف)
استروژن موضعی یکی از موثرترین روش ها برای درمان خشکی واژن ناشی از کمبود هورمون است. این روش ها جذب کمتری در بدن دارند و نسبت به استروژن خوراکی ایمن تر هستند.
- حلقه استروژن: درون واژن قرار می گیرد و تا سه ماه هورمون را آزاد می کند.
- شیاف های استروژن: با اثر مستقیم روی بافت واژن، خشکی و درد را کاهش می دهند.
- کرم های استروژنی: از طریق اپلیکاتور وارد واژن شده و به بازسازی مخاط کمک می کنند.
استروژن خوراکی
قرص های استروژن زمانی تجویز می شوند که بیمار قادر به استفاده از داروهای موضعی نباشد. این داروها با افزایش سطح استروژن، خشکی را از داخل بدن کنترل می کنند. مصرف طولانی مدت با خطراتی مانند افزایش احتمال لخته خون یا سرطان سینه همراه می باشد، بنابراین باید تحت نظر پزشک انجام شود. برای زنان یائسه یا کسانی که جراحی تخمدان داشته اند، این روش بسیار کمک کننده است.
کربوکسی تراپی
در این روش مقدار مشخصی گاز دی اکسید کربن به دیواره واژن تزریق می شود. این گاز باعث افزایش گردش خون و تحریک بازسازی بافت واژن می شود. کربوکسی تراپی روشی غیر تهاجمی است و برای زنانی انجام می شود که نمی خواهند از هورمون ها استفاده کنند. نتایج این روش تدریجی بوده و پس از چند جلسه قابل مشاهده خواهد بود. این روش بیشتر برای آتروفی واژن و خشکی شدید استفاده می شود.
درمان های غیر هورمونی و مکملی
همه افراد تمایل یا امکان استفاده از هورمون ها را ندارند؛ به همین دلیل، درمان های غیر هورمونی جایگاه ویژه ای در درمان خشکی واژن پیدا کرده اند. این روش ها با کمک کرم ها، ژل ها و داروهایی که مستقیما استروژن نیستند اما عملکرد مخاط واژن را بهبود می دهند، عمل می کنند. اگر به دنبال روشی ایمن تر و سبک تر هستید که عارضه هورمونی نداشته باشد، این بخش برای شما بسیار کاربردی خواهد بود.
کرم ها و ژل های غیرهورمونی
این محصولات برای کسانی مناسب هستند که نمی خواهند از استروژن استفاده کنند. کرم ها و مرطوب کننده های غیرهورمونی به تقویت دیواره واژن و حفظ رطوبت کمک می کنند. این محصولات اثر طولانی تری نسبت به ژل های لوبریکانت دارند و خشکی را در طول روز کاهش می دهند. برای زنانی با حساسیت بالا یا مشکلات هورمونی، این دسته از محصولات بسیار مفید است.
اسپرمیفن (Osphena)
این دارو یک تنظیم کننده انتخابی گیرنده استروژن (SERM) است که به صورت خوراکی مصرف می شود. اسپرمیفن بدون آنکه استروژن واقعی باشد، اثر مشابه در بدن ایجاد کرده و درد هنگام دخول را کاهش می دهد. این دارو بیشتر برای زنانی که خشکی و آتروفی ناشی از یائسگی دارند توصیه می شود. مصرف این دارو باید زیر نظر پزشک باشد و نتایج آن پس از چند هفته ظاهر می شود.
دی هیدرو اپی آندروسترون (DHEA)
این دارو به صورت شیاف واژینال مصرف می شود و عملکردی شبیه استروژن دارد. DHEA باعث افزایش رطوبت و ضخامت بافت واژن شده و خشکی و درد را کاهش می دهد. مناسب برای زنان یائسه یا کسانی است که نمی توانند از درمان های هورمونی قوی استفاده کنند. این دارو با تحریک هورمون های طبیعی بدن عمل می کند و اثر آن به مرور زمان تقویت می شود.پ
درمان های خانگی و طب سنتی
بسیاری از زنان ترجیح می دهند قبل از دارو و روش های تهاجمی از راهکارهای خانگی و طب سنتی برای درمان خشکی واژن کمک بگیرند. این روش ها بیشتر نقش کمک کننده و تکمیلی دارند و در کنار درمان های پزشکی به بهبود رطوبت و کاهش ناراحتی کمک می کنند.
ورزش های کف لگن (کگل)
تمرینات کگل با تقویت عضلات کف لگن، خونرسانی ناحیه تناسلی را افزایش می دهند. افزایش جریان خون باعث تحریک غدد ترشح کننده و بهبود رطوبت طبیعی واژن می شود. انجام روزانه این تمرینات علاوه بر درمان خشکی واژن، به بهبود مشکلاتی مانند بی اختیاری ادرار و افزایش لذت جنسی نیز کمک می کند. کگل یک روش ساده، بدون تجهیزات و کاملا موثر است که نتایج آن پس از چند هفته قابل مشاهده خواهد بود.
پرهیز از شوینده های شیمیایی
استفاده از صابون های معطر یا شوینده های قوی محیط واژن را خشک و تحریک پذیر می کند. ph این محصولات با ph طبیعی واژن ناسازگار است و باعث از بین رفتن باکتری های مفید می شود. توصیه می شود تنها از شوینده های مخصوص واژن یا آب ولرم استفاده شود. این کار به تعادل میکروبی محیط واژن کمک کرده و مانع تشدید خشکی می شود.
رابطه جنسی منظم
تحریک جنسی باعث افزایش جریان خون و فعال شدن غدد ترشح کننده واژن می شود. رابطه جنسی منظم از خشک شدن بیش از حد مخاط جلوگیری کرده و روند ترمیم بافتی را تقویت می کند. البته اگر خشکی شدید باشد، باید از ژل لوبریکانت استفاده کرد تا درد و آسیب ایجاد نشود. معاشقه، صبر و آماده سازی کافی قبل از دخول نقش مهمی در کاهش خشکی دارند.
بیشتر بخوانید: عفونت واژن چیست؟
مصرف فیتواستروژن
فیتواستروژن ها ترکیبات گیاهی هستند که شبیه استروژن عمل می کنند. این مواد در غذاهایی مانند سویا، دانه کتان، نخود، آجیل ها و برخی دانه های روغنی یافت می شوند. مصرف این مواد به تنظیم هورمون های زنانه کمک کرده و خشکی را کاهش می دهد. در کنار این مواد، باید از غذاهای خشک کننده مانند کلم بروکلی، گوشت گاو و چای زیاد پرهیز شود.
درمان های سنتی مثل عسل، آلوئه ورا، گزنه و روغن های گیاهی
طب سنتی پیشنهادهای طبیعی و کم عارضه ای برای درمان خشکی واژن ارائه می دهد. عسل خاصیت ترمیمی دارد و به رطوبت بخشی مخاط کمک می کند. آلوئه ورا نیز با داشتن ژل طبیعی، خشکی و سوزش را کاهش می دهد. روغن هایی مانند نارگیل یا زیتون نیز در نرم کردن ناحیه موثرند اما باید با احتیاط و طبق توصیه متخصص طب سنتی استفاده شوند.
درمان های سبک زندگی
گاهی ریشه بسیاری از مشکلات از جمله خشکی واژن، در سبک زندگی روزمره پنهان است. کم آبی، تغذیه نامناسب، کم تحرکی و عادات غلط روند درمان خشکی واژن را کند کرده یا حتی آن را تشدید می کنند. در این قسمت، روی تغییرات ساده اما موثر تمرکز می کنیم؛ تغییراتی که اگر به یک روتین همیشگی تبدیل شوند، می توانند به تنهایی بخش مهمی از مشکل را برطرف کنند.
نوشیدن آب کافی
کمبود آب در بدن به سرعت روی مخاط های بدن اثر می گذارد و واژن نیز از این موضوع مستثنی نیست. مصرف آب کافی کمک می کند غدد مخاطی عملکرد طبیعی خود را حفظ کنند. زنان فعال یا افرادی که در مناطق گرم زندگی می کنند باید آب بیشتری بنوشند.
خواب و استراحت کافی
کم خوابی، استرس و خستگی تعادل هورمونی را به هم می زنند و باعث خشکی واژن می شوند. استراحت کافی به بدن فرصت بازسازی می دهد و سطح هورمون ها را متعادل می کند. ایجاد یک روتین خواب منظم اثر مستقیم بر بهبود خشکی دارد.
فعالیت بدنی و ورزش منظم
ورزش منظم جریان خون را در کل بدن افزایش می دهد و به عملکرد بهتر غدد ترشح کننده کمک می کند. حتی فعالیت های سبک مانند پیاده روی روزانه اثرات مثبت دارد. ورزش همچنین به کاهش استرس کمک می کند که خود یکی از عوامل خشکی است.
بیشتر بخوانید: بهترین قرص برای درمان فیبروم رحم
تغذیه سالم و غنی از ویتامین ها
مواد غذایی حاوی ویتامین E، A و امگا 3 برای درمان خشکی واژن بسیار مفید هستند. این مواد به ترمیم بافتی، تولید مخاط و تقویت سیستم ایمنی کمک می کنند. آووکادو، ماهی های چرب، بادام و سبزیجات برگ دار جزو بهترین انتخاب ها هستند.
درمان های دارویی تکمیلی
علاوه بر داروهای اصلی هورمونی یا موضعی، گاهی پزشکان از داروها و مکمل های دیگری هم برای حمایت از بافت واژن و فلور طبیعی آن استفاده می کنند. این درمان ها به تنهایی کافی نیستند اما روند درمان خشکی واژن را تقویت کرده و نتایج پایدارتر و عوارض کمتری ایجاد می کنند. در این قسمت، به داروها و مکمل هایی مثل پروبیوتیک ها و برخی قرص های خاص می پردازیم:
قرص لاکتوفم
لاکتوفم یک داروی پروبیوتیک است که با بهبود فلور طبیعی واژن، خشکی را کاهش می دهد. این قرص در دستگاه گوارش تکثیر شده و سپس به محیط واژن منتقل می شود. مصرف این دارو برای زنانی که دچار عفونت مکرر یا خشکی ناشی از یائسگی هستند مفید است.
شیاف های واژینال
شیاف های استروژن یکی از بهترین روش ها برای درمان خشکی شدید واژن هستند. این شیاف ها مستقیما داخل کانال واژن قرار می گیرند و اثر سریع تری نسبت به قرص های خوراکی دارند. جذب سیستمیک آنها کم است و معمولا عوارض زیادی ایجاد نمی کنند.
پمادهای درمان خشکی واژن
پمادهای استروژن یا پمادهای ترمیم کننده بافت واژن خشکی را با اثر موضعی کاهش می دهند. این پمادها نسبت به قرص ها عوارض کمتری دارند و برای زنانی مناسب هستند که دوز پایین تری از هورمون نیاز دارند. مصرف آنها باید طبق نظر پزشک باشد.
درمان خشکی واژن هنگام دخول
برای بسیاری از زنان، بیشترین آزار ناشی از خشکی واژن دقیقا هنگام رابطه جنسی و دخول احساس می شود. سوزش، درد، پارگی های کوچک و حتی خونریزی خفیف رابطه را به تجربه ای ناخوشایند تبدیل می کند. در این بخش تمرکز ما روی راهکارهایی است که به طور ویژه به درمان خشکی واژن هنگام دخول کمک می کنند.
مرطوب کننده های واژینال
این محصولات اثر طولانی تر از لوبریکانت دارند و برای استفاده روزانه مناسب هستند. مرطوب کننده ها مخاط را نرم کرده و ناراحتی هنگام دخول را کاهش می دهند و میتوانید چند روز یکبار از آنها استفاده کنید.
ژل های لوبریکانت
بهترین انتخاب برای رابطه جنسی، ژل های پایه آب هستند که کمترین تحریک را ایجاد می کنند و به کاندوم آسیب نمی زنند. استفاده از این ژل ها قبل از رابطه، درد و سوزش را کاهش می دهد و دخول را راحت تر می کند.
تغییر سبک زندگی برای رابطه بدون درد
بهبود تغذیه، استفاده از لباس زیر نخی، نوشیدن آب کافی و انجام تمرینات کگل، همگی خشکی واژن هنگام دخول را کاهش می دهند. رابطه جنسی آرام همراه با معاشقه کافی نیز نقش مهمی در افزایش ترشحات طبیعی دارد.
درمان های جراحی
در موارد شدید و مقاوم به درمان، که نه روش های دارویی و نه روش های غیرتهاجمی پاسخ کافی نمی دهند، گزینه های جراحی مطرح می شوند. این روش ها آخرین انتخاب در مسیر درمان خشکی واژن هستند و بیشتر برای آتروفی شدید یا مشکلات ساختاری واژن به کار می روند.
تزریق چربی به واژن
تزریق چربی به واژن یکی از روش های پیشرفته و ماندگار برای درمان خشکی واژن و بازسازی بافت های آسیب دیده است. در این تکنیک، ابتدا چربی از نقاطی مانند شکم یا باسن با روش لیپوساکشن سبک استخراج شده و سپس پس از خالص سازی، به دیواره های واژن تزریق می شود. چربی تزریق شده علاوه بر افزایش حجم و نرمی بافت، به حفظ رطوبت طبیعی ناحیه کمک می کند و جریان خون را در واژن بهبود می بخشد.
تزریق چربی برای زنانی که دچار آتروفی شدید، خشکی طولانی مدت پس از یائسگی یا کاهش شدید لایه مخاطی هستند، گزینه ای ایده آل به شمار می رود. مزیت مهم این روش، طبیعی بودن ماده تزریقی است؛ چون چربی از بدن خود فرد گرفته می شود، احتمال حساسیت، رد درمان یا عوارض جانبی بسیار کم است. ماندگاری نتایج تزریق چربی معمولا طولانی مدت بوده و تا یک سال یا حتی بیشتر باقی می ماند.
جراحی واژینوپلاستی
جراحی واژینوپلاستی یکی از روشهای تخصصی برای بازسازی و ترمیم واژن است و زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که خشکی واژن ناشی از آتروفی شدید، زایمان های متعدد، یائسگی طولانی مدت یا آسیب های ساختاری باشد. این جراحی با هدف جوانسازی، افزایش انعطاف پذیری بافت و بازگرداندن عملکرد طبیعی واژن انجام می شود و در مواردی که روش های دارویی، لیزر یا درمان های خانگی نتوانسته اند نتیجه مطلوب ایجاد کنند، بهترین گزینه محسوب می شود.
در این روش، پزشک بافت های آسیب دیده را ترمیم کرده، لایه های داخلی واژن را تقویت می کند و گاهی همراه با آن چربی یا پیوند بافتی اضافه می کند تا واژن رطوبت و کارکرد طبیعی خود را بازیابد. این جراحی علاوه بر درمان خشکی شدید، در بهبود مشکلات دیگری مانند درد هنگام دخول، گشادی شدید واژن، کاهش حس جنسی یا مشکلات ساختاری پس از زایمان نیز نقش دارد.
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، درمان خشکی واژن با وجود روش های متنوع و پیشرفته امروزی، کاملا قابل مدیریت و بهبود است؛ تنها شرط آن است که علت اصلی این عارضه به درستی تشخیص داده شود. از راهکارهای ساده و خانگی گرفته تا درمان های پزشکی مانند استروژن تراپی، لیزر، تزریق چربی یا حتی جراحی، هرکدام بسته به شرایط فرد انتخاب مناسبی می باشند و کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهتر می کنند. در نهایت، بهترین نتیجه زمانی حاصل می شود که درمان های پزشکی با تغییر سبک زندگی، تغذیه سالم، مدیریت استرس و مراقبت مداوم از سلامت جنسی همراه شود.
