دیابت در بارداری یکی از مشکلات شایع و قابل توجه در دوران بارداری بوده که سلامت مادر و جنین را تحت تاثیر قرار می دهد. این نوع دیابت که ممکن است قبل از بارداری وجود داشته باشد یا در طی آن ایجاد شود نیازمند مدیریت دقیق و مراقبت های ویژه است. اما چرا برخی از زنان در دوران بارداری به دیابت مبتلا می شوند حتی اگر پیش از آن هیچ سابقه ای از بیماری نداشته اند؟ در این مقاله قصد داریم به بررسی کامل دیابت در بارداری، علائم، دلایل بروز، انواع، عوارض، روشهای تشخیص و درمان آن بپردازیم پس با ما همراه باشید.
دیابت در بارداری چیست؟
دیابت بارداری یکی از مشکلات شایع دوران بارداری است که در برخی زنان بدون سابقه قبلی دیابت ظاهر می شود و به معنای افزایش غیرطبیعی قند خون در طول حاملگی است. معمولا این وضعیت در سه ماهه دوم یا سوم بارداری بروز می کند و در اغلب موارد پس از زایمان به طور طبیعی برطرف می شود. با این حال این عارضه در برخی زنان ممکن است نشان دهنده افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 در سال های آینده باشد.
البته لازم به ذکر است افزایش قند خون در دوران بارداری اگر کنترل نشود، پیامدهای جدی برای مادر و جنین به دنبال خواهد داشت. از جمله این عوارض میتوان به تولد نوزاد با وزن بالا (ماکروزومی)، زایمان سخت یا سزارین، زایمان زودرس، کاهش قند خون نوزاد پس از تولد و افزایش احتمال بروز فشار خون بارداری در مادر اشاره کرد.
دلایل بروز دیابت در بارداری
معمولا این عارضه در نیمه دوم حاملگی ظاهر می شود و با افزایش سطح قند خون در بدن مادر همراه است. این اختلال زمانی رخ می دهد که بدن در برابر عملکرد انسولین مقاومت نشان می دهد یا پانکراس قادر به تولید انسولین کافی برای کنترل قند خون نیست. اما چرا این اتفاق می افتد؟ آیا تنها هورمون های بارداری در این مسئله نقش دارند یا عوامل دیگری هم دخیل هستند؟
در طول بارداری، ترشح برخی از هورمون ها توسط جفت مانند لاکتوژن جفتی، استروژن و پروژسترون باعث کاهش حساسیت سلول ها به انسولین می شود. این حالت که به آن مقاومت به انسولین گفته می شود، در برخی زنان به حدی می رسد که بدن دیگر نمی تواند قند خون را در محدوده طبیعی نگه دارد و در نتیجه این عارضه ایجاد می شود.
به طور کلی دلایل بروز این عارضه به شرح زیر است:
- بارداری چندقلویی
- سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت
- اضافه وزن یا چاقی پیش از بارداری
- سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
- سن بالای مادر ( بالای 25 یا 30 سال)
- عملکرد ناکافی پانکراس در تولید انسولین
- سابقه دیابت بارداری در بارداری های قبلی
- افزایش وزن بیش از حد در دوران بارداری
- سبک زندگی کم تحرک و رژیم غذایی نامناسب
- افزایش مقاومت به انسولین به دلیل هورمون های بارداری
- وجود بیماری های زمینه ای مانند فشار خون یا مشکلات متابولیک
بیشتر بخوانید: زگیل تناسلی در بارداری چیست؟
علائم دیابت در بارداری
دیابت بارداری یکی از اختلالاتی بوده که اغلب بدون علائم یا با نشانه های خفیف و نامشخص ظاهر می شود و بسیاری از زنان تنها از طریق آزمایش های دوران بارداری به ویژه در هفته های 24 تا 28 از وجود آن مطلع می شوند. از آنجا که برخی از علائم این بیماری شباهت زیادی به نشانه های رایج بارداری دارند، ممکن است تشخیص آن بدون آزمایش دقیق دشوار باشد. در ادامه به برخی از رایج ترین نشانه های این عارضه اشاره می نماییم:
- تپش قلب
- تاری دید
- تکرر ادرار
- خشکی دهان
- افزایش اشتها
- تشنگی شدید و مداوم
- عفونت های مکرر مثانه یا واژن
- افزایش وزن ناگهانی یا غیرعادی
- خستگی یا خواب آلودگی غیرعادی
- کاهش مقاومت بدن در برابر عفونت ها
عوارض دیابت در دوران بارداری
بهتر است بدانید این بیماری نه تنها روند طبیعی بارداری را مختل می کند بلکه احتمال بروز مشکلات مختلف را در طول بارداری، زایمان و حتی پس از آن افزایش می دهد. در صورت عدم کنترل مناسب قند خون، خطر ابتلا به عوارض گوناگون بالا می رود. بنابراین کنترل دقیق و منظم سطح قند خون نقش بسزایی در حفظ سلامت مادر و کودک ایفا می کند.
عوارض احتمالی دیابت بارداری برای مادر
- آسیب به عروق خونی
- اختلال در عملکرد کلیه
- عفونت های مکرر ادراری یا تناسلی
- افزایش احتمال دیابت نوع ۲ در آینده
- زایمان سخت یا نیاز به زایمان سزارین
- افزایش خطر پره اکلامپسی (فشار خون بالا و دفع پروتئین از ادرار)
عوارض احتمالی دیابت بارداری برای جنین و نوزاد
- اختلال در تنفس نوزاد پس از تولد
- تولد زودرس (زایمان پیش از هفته ۳۷)
- وزن بالای نوزاد هنگام تولد (ماکروزومی)
- در موارد نادر، بروز ناهنجاری های مادرزادی
- احتمال بالاتر ابتلا به دیابت یا اضافه وزن در آینده
- کاهش سطح قند خون نوزاد بعد از زایمان (هیپوگلیسمی)
بیشتر بخوانید: سرطان دهانه رحم چیست؟
انواع دیابت در دوران بارداری
همانطور که در بالا ذکر کردیم دیابت بارداری بنا به دلایل مختلفی مانند تغییرات هورمونی، اضافه وزن یا زمینه های ژنتیکی بروز می کند. این بیماری در انواع گوناگون ظاهر می شود و هر نوع آن ویژگی ها، روشهای تشخیص و مراقبت های خاص خود را دارد. شناخت دقیق انواع دیابت بارداری نقش بسزایی در انتخاب روش درمان مناسب، پیشگیری از عوارض برای مادر و جنین و حفظ سلامت عمومی در طول بارداری و حتی پس از زایمان دارد. در ادامه به بررسی انواع مختلف دیابت بارداری می پردازیم:
دیابت بارداری نوع ۱
در این حالت، زن باردار از قبل مبتلا به دیابت نوع ۱ بوده ولی با بارداری وارد مرحله ای حساس تر می شود. بدن این افراد به طور کامل توانایی تولید انسولین را ندارد و کنترل قند خون تنها با تزریق انسولین امکان پذیر است. بارداری در این شرایط نیازمند مراقبت های دقیق تر و پیگیری مداوم سطح قند خون است.
دیابت بارداری نوع ۲
در این نوع، بدن انسولین تولید می کند اما پاسخ سلول ها به آن ضعیف است. زنانی که قبل از بارداری به دیابت نوع 2 مبتلا بوده اند یا در دوران بارداری دچار مقاومت به انسولین می شوند در این دسته قرار می گیرند. کنترل این نوع دیابت با رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم و در صورت نیاز دارو یا انسولین انجام می شود.
بیشتر بخوانید: گشادی واژن چیست؟
دیابت بارداری موقت
نوعی از دیابت که فقط در طول بارداری بروز می کند و معمولا پس از زایمان برطرف می شود. علت اصلی آن، تغییرات شدید هورمونی است که منجر به مقاومت بدن نسبت به انسولین می شود. گرچه این نوع دیابت موقتی بوده اما همچنان نیاز به مراقبت دقیق و کنترل دارد.
دیابت بارداری پنهان
این عارضه در برخی زنان بدون علائم مشخصی ظاهر می شود و تنها از طریق آزمایش قند خون قابل تشخیص است. به دلیل نبود علائم ظاهری، این نوع دیابت خطرناک بوده و در صورت عدم شناسایی منجر به عوارضی مانند وزن بالای نوزاد یا زایمان زودرس می شود. انجام آزمایش تحمل گلوکز در هفته های 24 تا 28 بارداری برای تشخیص این نوع ضروری است.
دیابت آشکار در بارداری
در این حالت، دیابت قبل از بارداری وجود داشته اما تا دوران بارداری شناسایی نشده است. معمولا در قالب دیابت نوع 1 یا 2 ظاهر می شود و یک بیماری مزمن محسوب می گردد. درمان آن باید از همان ابتدای تشخیص با دارو یا انسولین آغاز شود. این نوع از دیابت ممکن است عوارض جدی تری برای مادر و جنین به دنبال داشته باشد.
بیشتر بخوانید: سوزش ادرار بعد از لابیاپلاستی
نتیجه گیری
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا نتیجه می گیریم، دیابت بارداری یکی از مشکلات شایع دوران بارداری بوده که اگرچه اغلب موقتی و قابل کنترل است اما در صورت بی توجهی پیامدهای جدی برای سلامت مادر و جنین به همراه دارد. آگاهی از علائم، شناخت عوامل خطر، انجام به موقع آزمایش ها و پیروی از توصیه های پزشکی نقش بسزایی در تشخیص زودهنگام و مدیریت صحیح این بیماری دارد. کنترل دقیق قند خون از طریق رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی مناسب و در برخی موارد مصرف دارو یا انسولین نه تنها احتمال بروز عوارض را کاهش می دهد بلکه بستر یک بارداری ایمن و سالم را برای مادر و نوزاد فراهم می کند.
